Wie schön leuchtet der Morgenstern

Dit lied is niet te vinden in één van de veelgebruikte liedbundels.
Mogelijk staat het wel in andere liedbundels. Kijk hiervoor in de infobox rechts, onder het kopje 'Liedbundels'.

Wie schön leuchtet der Morgenstern
Vorm	Strofelied
Herkomst
Taal	Duits
Land	Duitsland
Periode	1599
Tekst
Dichter	Philipp Nicolai
Metrisch	8-8-7-8-8-7-2-2-4-4-4-8
Muziek
Componist	Philipp Nicolai
Solmisatie	1-5-3-1-5-6-6-5
Gebruik
Kerkelijk jaar	Epifanie
Liedbundels
Evangelisches Gesangbuch 70
Gotteslob 357

Wie schön leuchtet der Morgenstern is het artikel over het origineel van het lied in de oorspronkelijke taal. Van dit lied zijn de volgende vertalingen bekend:

• Hoe helder staat de morgenster door Jan Willem Schulte Nordholt
• Hoe heerlijk blinkt de Morgenster door Pieter Boendermaker
• Cor Waringa en Bernard Smilde maakten de Friese vertaling: Hoe helder, stjerre fan de moarn
• De Liedbundel met Bijbellezingen heeft een andere vertaling Hoe stralend blinkt Gij, morgenster
• De Hervormde Bundel 1938 heeft een eerdere vertaling Hoe blinkt g', o morgenster, zo schoon
• De Geestelijke Liederenschat 1935 heeft een andere vertaling Hoe helder straalt de morgenster

Wie schön leuchtet der Morgenstern is een lied waarvoor Philipp Nicolai zowel de tekst als de melodie schreef.

Tekst

Voor een overzicht van de oorspronkelijke, en daarna in Duitsland opeenvolgende wijzigingen, in de liedtekst: zie hier

Inhoud

Het lied wordt getypeerd als een mystiek bruidslied. Het beeld achter dit hele lied (en ook achter dat andere lied van hem: Wachet auf, ruft uns die Stimme) is dat van de geestelijke bruiloft. Het is een liefdesverklaring van de bruid aan de bruidegom. De bruid is de ziel van de gelovige, de bruidegom is Christus.

Het hedendaagse koraal bestaat uit zeven strofen en heeft als beginregels:

1. Wie schön leuchtet der Morgenstern
2. Du meine Perl, du werte Kron
3. Giess sehr tief in mein Herz hinein
4. Von Gott kommt mir ein Freudenschein
5. Herr Gott Vater, mein starker Held
6. Stimmt die Saiten der Kitara
7. Wie bin ich doch so herzlich froh

Muziek

Muziekuitgaven

Zie Wie schön leuchtet der Morgenstern (melodie) voor een overzicht van alle (orgel)literatuur en koorbewerkingen van deze melodie.

Culturele informatie

Het koraal is veelvuldig door andere componisten gebruikt, zoals bijvoorbeeld:

• Een cantate van Johann Sebastian Bach, zie Wie schön leuchtet der Morgenstern (BWV 1)
• De vierde strofe van het lied is door Bach verwerkt in cantate Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten (BWV 172, nr. 6)
• De vijfde strofe van het lied is door Bach verwerkt in cantate Wer da gläubet und getauft wird' (BWV 37, nr. 3)
• De zesde strofe van het lied is door Bach verwerkt in cantate Schwingt freudig euch empor (BWV 36, nr. 4)
• De zevende strofe van het lied is door Bach verwerkt in cantate Ich geh und Suche mit Verlangen (BWV 49, nr. 6 duet voor sopraan en bas)
• Het laatste deel van de zevende strofe van dit lied is door Bach verwerkt in cantate Nun komm, der Heiden Heiland (BWV 61, nr. 6)
• Twee orgelbewerkingen van Johann Sebastian Bach, respectievelijk BWV 739 en BWV 763
• Een orgelbewerking van Dietrich Buxtehude (1637-1707), "Wie schön leuchtet der Morgenstern" (BuxWV 223)
• Een orgelbewerking van Johann Pachelbel.

In het najaar en de winter van 1597/1598 woedde in het Duitse Westfalen een hevige pestepidemie. In de stad Unna moest de plaatselijke pastor, Philipp Nicolai, in die periode zo'n 1400 gemeenteleden begraven. Ook in zijn kennissenkring vielen slachtoffers. Om zijn gemeente en zichzelf in deze apocalyptische tijd te troosten schreef hij uitvoerige meditaties, waaraan hij vier liederen toevoegde, waaronder Hoe helder staat de morgenster. Dit lied groeide uit tot een internationaal geliefd kerklied, dat de eretitel Koningin van het kerklied kreeg. Het is 1599 als Nicolai zijn meditaties en liederen uitgeeft. Hij schrijft: 'omgeven door huizen die met de pest besmet zijn, als het ware belegerd. Ik woon alhaast op het kerkhof, waar dagelijks wel 24, 27, 29, 30 lijken ter aarde worden besteld. Ik gebruik afweermiddelen tegen de pest.' Een paar maanden later schreef hij: 'De pest is voorbij en door Gods genade ben ik goed gezond. Gedurende de pesttijd heb ik alle strijd (tegen Calvinisten en Rooms-Katholieken) terzijde gezet en mij gewijd aan mijn gebeden en over het goed nadenken over het eeuwige leven'. Welnu, deze context leverde dit lied op en plaatst de huidige situatie van de COVID-19 pandemie in historisch perspectief. [Bovenstaande tekst van Arie de Bruijn is ontleend aan - en enigszins geparafraseerd - 'Musica Sacra : tijdschrift voor kerkmuziek ', mei 2020, p.7.]